Stosunkowo niedawno, bo w 2011 roku, stalking wprowadzono do systemu prawa karnego i od tego czasu uznawane jest za przestępstwo. Na czym dokładnie polega stalking? I jak bronić się przed uporczywym nękaniem w internecie?
- Czym jest stalking
- Kara za uporczywe nękanie
- Stalking internetowy – przejawy
- Ochrona przed szykanowaniem online
- Pomoc dla ofiar stalkingu
Czym jest stalking
Stalkingiem nazywane jest uporczywe nękanie innej osoby, wzbudzanie w niej poczucia zagrożenia oraz naruszanie jej prywatności. Dotyczy to również podszywania się pod inną osobę lub wykorzystywania jej wizerunku oraz danych osobowych w celu wyrządzenia szkody osobistej lub majątkowej.
Za stalking uznawane są takie zachowania jak prześladowanie, nieustannie wykonywanie głuchych telefonów, pisanie obraźliwych SMS-ów, śledzenie, obserwowanie czy nachodzenie. Stalking to przestępstwo, które także dotyczy internetu, a wraz z upowszechnieniem się serwisów społecznościowych można zauważyć wzrost liczby tego typu spraw zgłaszanych na policję.
Stalkerzy często działają systematycznie – ich aktywność może trwać miesiącami, a nawet latami. Ofiary zgłaszają przypadki nawet kilkudziesięciu kontaktów dziennie, co powoduje przewlekły stres i lęk przed wyjściem z domu. Charakterystyczną cechą stalkingu jest eskalacja zachowań – od pozornie niewinnych prób nawiązania kontaktu po bezpośrednie groźby i akty agresji.
Kara za uporczywe nękanie
Dzięki temu, że stalking został uznany w prawie karnym za przestępstwo, może podlegać karze pozbawienia wolności. Jaki jest jej wymiar? Wyrok do 3 lat pozbawienia wolności może uzyskać przestępca, który dopuścił się uporczywego nękania oraz podszywał się pod inną osobę. Prawo karne przewiduje możliwość pozbawienia wolności od roku do 10 lat w przypadku gdy osoba nękana targnęła się na własne życie.
Warto wiedzieć, że sąd może orzec również środki zabezpieczające – zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego, zakaz kontaktowania się lub nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania. Takie środki obowiązują nawet przed prawomocnym wyrokiem, jeśli zachodzi uzasadniona obawa dalszego nękania. Dodatkowo pokrzywdzony może dochodzić odszkodowania za krzywdę w postępowaniu cywilnym.
Przesłanki kwalifikacji przestępstwa
Aby zachowanie zakwalifikować jako stalking, muszą być spełnione określone przesłanki:
- Uporczywość działania – wielokrotność i systematyczność zachowań
- Bezprawność – brak zgody ofiary na kontakt
- Wywołanie u ofiary uzasadnionego poczucia zagrożenia
- Istotne naruszenie prywatności
Stalking internetowy – przejawy
Zanim serwisy społecznościowe, których członkowie tak chętnie podają informacje na temat swojego życia osobistego, się upowszechniły, stalkerzy wykorzystywali do swoich działań głównie skrzynkę pocztową – wysyłali obraźliwe lub groźne maile, nawet do kilkunastu razy dziennie.
Obecnie przybrało to nieco inną formę – dochodzi do zakładania profili, np. na Facebooku, przy pomocy których podszywają się pod swoją ofiarę lub wykorzystują jej profil do wysyłania niepokojących wiadomości. Często nie wystarczy zablokowanie konkretnej osoby, ponieważ stalker zakłada wtedy nowe konta, przy pomocy których szykanuje wybraną osobę.
W ten sposób można również śledzić swoją ofiarę – podglądać, do jakich wydarzeń dołącza, co komentuje, jakie zdjęcia dodaje, często oznaczając siebie w konkretnym miejscu. To niestety kopalnia wiedzy dla stalkera, dlatego warto wiedzieć, jak się przed tym bronić.
Nowoczesne formy cyberstalkingu
Współczesny cyberstalking przybiera również inne, bardziej zaawansowane formy:
- Śledzenie lokalizacji przy pomocy geolokalizacji w mediach społecznościowych
- Wykorzystanie spyware i oprogramowania szpiegującego na urządzeniach ofiary
- Tworzenie fałszywych profili w celu wyłudzenia zaufania otoczenia ofiary
- Publikowanie prywatnych zdjęć lub danych bez zgody (doxxing)
- Zamawianie usług lub towarów na dane ofiary
- Bombardowanie SMS-ami lub połączeniami z różnych numerów
Stalkerzy coraz częściej używają również technologii deepfake do tworzenia kompromitujących materiałów wideo lub audio, które następnie rozsyłają do znajomych ofiary lub publikują w sieci. Tego typu działania mogą mieć niszczycielski wpływ na reputację i życie zawodowe pokrzywdzonego.
Ochrona przed szykanowaniem online
Najważniejszą kwestią jest niepodawanie swoich danych osobowych do publicznej informacji. Z tego względu wiele osób tworzy fikcyjne nazwy profili, nawiązujące jedynie do ich personaliów, np. Mil Be – dzięki temu trudniej jest kogoś znaleźć. Następny krok to wykonanie prywatnych ustawień – w większości serwisów istnieje możliwość zablokowania widoczności profili, przy czym wyjątkiem jest grono znajomych. To oczywiście nie rozwiązuje problemu, jeśli stalkerem jest ktoś z Twojego otoczenia.
Dlatego lepiej nie podawać w internecie danych umożliwiających odnalezienie Twojego miejsca zamieszkania, szkoły czy pracy – dotyczy to także zdjęć, na których widoczne są cechy charakterystyczne danej lokalizacji. Może wydawać się to przesadą, ale jeśli weźmie się pod uwagę, że obecnie co 10 osoba deklaruje, że była nękana przez internet, to takie zachowanie wydaje się być uzasadnione.
Praktyczne kroki zabezpieczające
Aby skutecznie chronić swoją prywatność w sieci, warto zastosować kilka dodatkowych środków ostrożności:
- Regularnie sprawdzaj ustawienia prywatności we wszystkich używanych serwisach – ich polityka zmienia się, a domyślne opcje często są mało restrykcyjne
- Wyłącz geolokalizację w zdjęciach i postach – metadane EXIF mogą zdradzać dokładną lokalizację
- Używaj silnych, unikalnych haseł do każdego serwisu oraz uwierzytelniania dwuskładnikowego
- Nie akceptuj zaproszeń od nieznajomych, nawet jeśli mają wspólnych znajomych z Tobą
- Ogranicz widoczność listy znajomych – stalker może próbować dotrzeć do Ciebie przez Twoich bliskich
Jeśli podejrzewasz, że ktoś monitoruje Twoją aktywność online, rozważ tymczasowe dezaktywowanie kont w mediach społecznościowych lub utworzenie nowych profili z ograniczoną widocznością. Warto również przeskanować swoje urządzenia antywirusem w poszukiwaniu oprogramowania szpiegującego.
Dokumentowanie dowodów
Od momentu zauważenia niepokojących zachowań systematycznie dokumentuj wszystkie incydenty. Rób zrzuty ekranu wiadomości, maili, komentarzy – wraz z widoczną datą i godziną. Zachowuj oryginalne wiadomości, nie usuwaj ich. Notuj każdy przypadek nieodebranego połączenia, pojawienia się stalkera w pobliżu Twojego miejsca zamieszkania czy pracy. Ta dokumentacja będzie kluczowa w postępowaniu sądowym.
Pomoc dla ofiar stalkingu
Jeśli jesteś ofiarą stalkingu, nie bój się zwrócić o pomoc. Zacznij od zgłoszenia sprawy na policję, ponieważ postępowanie karne można rozpocząć dopiero na wniosek pokrzywdzonego. Jeśli to zrobisz – sprawa dalej toczy się z urzędu. Gdy uda się odnaleźć i postawić przed sąd stalkera, skorzystaj z pomocy prawników, którzy mają doświadczenie w takich sprawach. Dzięki temu łatwiej udowodnisz winę sprawcy przestępstwa, co zwiększa szansę na uzyskanie wysokiego wyroku dla niego. Możesz podjąć również próbę uzyskania zadośćuczynienia za uporczywe nękanie.
Organizacje i instytucje oferujące wsparcie
W Polsce funkcjonuje kilka organizacji specjalizujących się w pomocy ofiarom stalkingu:
- Niebieska Linia – ogólnopolskie pogotowie dla ofiar przemocy domowej (tel. 800 120 002)
- Fundacja Dzieci Niczyje – pomoc w przypadkach cyberprzemocy (tel. 116 111)
- Ośrodki pomocy dla osób pokrzywdzonych przestępstwem przy sądach okręgowych
- Punkty nieodpłatnej pomocy prawnej – bezpłatne konsultacje prawne
- Telefon zaufania dla ofiar przestępstw – tel. 116 006
Warto również skorzystać z pomocy psychologicznej – długotrwałe nękanie powoduje poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego, w tym zespół stresu pourazowego, lęki, depresję i zaburzenia snu. Terapia pomoże odzyskać poczucie bezpieczeństwa i nauczy technik radzenia sobie ze stresem.
Co zrobić w sytuacji bezpośredniego zagrożenia
Jeśli stalker pojawia się w miejscach, w których przebywasz, lub otrzymujesz bezpośrednie groźby, nie wahaj się wezwać policji poprzez numer alarmowy 112. W razie eskalacji zachowań stalkera możesz ubiegać się o natychmiastowe zastosowanie środków zabezpieczających, takich jak policyjny nakaz opuszczenia mieszkania przez sprawcę (tzw. niebieska karta) lub sądowy zakaz zbliżania się.
Pamiętaj, że stalking to poważne przestępstwo i nie jesteś w tej sytuacji sam. Im szybciej zgłosisz sprawę odpowiednim instytucjom, tym większa szansa na skuteczne powstrzymanie sprawcy i uniknięcie dalszej eskalacji jego zachowań.